Van de hand van journalist Gerald Bruins verscheen op 6 juni jl. onderstaand artikel In het Nederlands Dagblad.
Glazen eerbetoon aan Geert Groote
DEVENTER - Het religieuze erfgoed krijgt toch een plek in Deventer. Op het Lamme van Dieseplein, eens het centrum van de Moderne Devotie, komt een Geert Groote Huis.
Slordig geparkeerde auto’s, spreuken van de dichter Hans Andreus op de muren van omringende gebouwen en een volledig met groen overwoekerd stuk muur van een lang geleden gesloopte kapel: het Lamme van Dieseplein in Deventer biedt nog steeds een verrommelde aanblik.
Eens was dit gebied het kloppend hart van de Moderne Devotie, een geestelijke vernieuwingsbeweging uit de veertiende eeuw die zich keerde tegen de zichzelf verrijkende rooms-katholieke clerus en de nadruk legde op armoede en een innig gebedsleven. Hier stonden een broederhuis, het Rijke Fraterhuis van waaruit leiding werd gegeven aan de beweging, de Cecilia kapel, een armenhuis en een ziekenopvang. Geestelijk vader was Geert Groote (1340-1384), een geboren Deventenaar die zijn leven wijdde aan zijn gemeenschap van broeders en zusters van het ‘gemene leven’.
Tot op de dag van vandaag lijkt Deventer slordig om te springen met haar religieus erfgoed. Een profeet wordt in eigen stad niet geëerd, leert een wandeltocht die voert langs teloorgegane gebouwen, enkele bronzen plaquettes met uitspraken van Groote, een gedenksteen en het grondplan van een zusterhuis met kapel. Allemaal buitenkant. Waar is de aandacht voor het innerlijk religieus erfgoed, de ideeën van Groote die tot ver in Europa ingang vonden en de weg plaveiden voor de Reformatie?
Transparant huis
Aan deze omissie in het historisch besef van de IJsselstad komt voorgoed een einde met de komst van het Geert Groote Huis in het voormalige centrumgebied van de vernieuwingsbeweging. Hans Cusell, namens de stichting die het centrum mogelijk maakt belast met de bouwbegeleiding, tovert een kleurrijke tekening uit zijn tas waarop het rommelige plein getransformeerd is in een rustieke omgeving. Dominant element is een volledig uit glas opgetrokken gebouw, waarin het afgebrokkelde stuk kapelmuur is opgenomen. Achter al dat glas zit een gedachte. ‘We willen een open en transparant huis. Iedereen is welkom’, zegt Cusell.
De nis in de muur wordt de entree naar een grote ruimte die geschikt is voor een expositie, een lezing, een filmvertoning, of als vergaderlocatie voor groepen.
Onder de muur ligt de crypte van Geert Groote. Wie denkt dat het geraamte van de grondlegger van de Moderne Devotie daar nog ligt, heeft het mis, vertelt Piet Tillema, bestuurslid van de stichting Geert Groote Huis. Hij promoot al jaren het gedachtegoed van de moderne devoten en weet echt alles over de geschiedenis van de beweging.
Na zijn dood is de beroemde Deventenaar in de crypte bijgezet. Uit angst dat het lichaam zou worden weggenomen, namen rooms-katholieken het aan de vooravond van de Reformatie mee naar Duitsland. ‘Alleen de schedel kwam terug. Die is met die van Florens Radewijns, een andere belangrijke moderne devoot, te zien in het Historisch Museum in het Waaggebouw.’
Herschapen ruimte
Foto’s van Cusell laten een bedompt en verweerd gewelf zien. Om er te kunnen staan, wordt de vloer tachtig centimeter verdiept. In de herschapen ruimte komen internetfaciliteiten en literatuur voor mensen die nadere studie willen maken van de moderne devoten.
Deze maand gaat de eerste spa de grond in. Ruim een jaar later, op 1 september tijdens de jaarlijkse Geert Groote Dag, moet het ‘herdenkings- en nationaal informatiecentrum over Geert Groote en de moderne devotie’ de deuren openen. Je zou verwachten dat er allang een doortimmerd plan voor de inrichting klaar ligt. ‘Bouwbegeleider’ Cusell legt uit dat zijn organisatie al vanaf 1990, toen het eerste plan werd gemaakt, bezig is project te realiseren. ‘Daar is alle energie in gaan zitten. Je zult zien dat veel mensen enthousiast worden, als het gebouw er staat.’ Financiële druk is afwezig. De stichting kreeg een subsidie van bij elkaar acht ton, van de provincie Overijssel en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, en had zelf drie ton op de bank staan. ‘Het gebouw kost precies een miljoen. Er zit geen schuld op. We hoeven geen hoge omzetten te draaien en hebben alle tijd om goed na te denken over de inrichting’, aldus Cusell.
Piet Tillema houdt een map omhoog met 41 ideeën voor die inrichting. Een aantal dingen weet hij al zeker: het accent komt te liggen op de jeugd. Het huis zal vele pc’s bevatten, interactief en multimediaal zijn. Daarnaast zijn er ideeën voor lezingen, films en gespreksgroepen.
Maar hoe zit het nu met het innerlijk erfgoed? Tillema: ‘Net zoals nu werd de samenleving in de tijd van de Moderne Devotie gekenmerkt door hebzucht en materialisme. Geert Groote was een rijke patriciërszoon, maar koos radicaal voor een armoedig leven, gericht op God en de naaste. Hij houdt ons een spiegel voor.’
--------------------------------------------------------------------------------
Deventer ziet waarde van Moderne Devotie
Het Geert Groote Huis is vrucht van particulier initiatief, het idee is afkomstig uit de koker van enkele burgers. Het duurde lang voor het project van de grond kwam, al in 1996 diende de stichting een plan in bij de gemeente. Waarom profileert de gemeente zich zo laat met dit cultureel-geestelijke erfgoed?
Cusell en Tillema geven toe dat Deventer in het begin niet hard liep voor het centrum. Zo was ze volgens hen niet scheutig met geld.
Aan de andere kant maakte de gemeente zich wel sterk voor een Europese subsidie voor de herinrichting van het plein bij het informatiecentrum, waardoor er rust, groen en zitbankjes komen.
Volgens Piet Tillema, zelf doopsgezind, speelt mee dat zowel rooms-katholieken als protestanten in Deventer Groote claimen als hun erflater. De gemeente is dan voorzichtig met steun aan een van de partijen.
Burgemeester Andries Heidema (CU) wil het verleden liever laten rusten. Hij is sinds 2007 burgemeester en heeft de voorgeschiedenis niet meegemaakt. Hij spreekt tegen dat zijn gemeente zuinig heeft bijgedragen aan het project. Zij sloot in het jaar dat hij aantrad een convenant met de stichting Geert Groote Huis en schonk haar een ton. Daarnaast voerde zij een sterke lobby bij zowel provincie als Europa voor een flinke subsidie. De grond van het informatiecentrum krijgt de stichting tegen een lage prijs in erfpacht.
Heidema wijst erop dat de herinrichting van het Lamme van Dieseplein ook handenvol geld kost. ‘En er staat een lelijk betonnen gebouw aan het plein waarin nu een bank zit. Daar wordt de stadsbibiiotheek in gevestigd, in een passend pand.’
Dat Deventer zich relatief laat inspant om het erfgoed van Groote uit te dragen, heeft te maken met bewustwording, taxeert Heidema. ‘Een aantal mensen is erin geslaagd de waarde van Moderne Devotie aan te tonen. Dat besef leeft nu breed in Deventer.’
De stad zet zich op de kaart met koek en boeken. Daar komt wat de burgemeester betreft Geert Groote bij. ‘Hij ging terug naar de kern van het evangelie, zag af van persoonlijke verrijking en bevorderde gemeenschapsvorming. In geestelijke zin is dat voor alle burgers van betekenis.’
Nieuws
zaterdag, 28 januari 2012 14:19 | 
| 
| 
